مرداب

آنچه مراد ما از امنیت انتخابات است آن دسته عواملی است که بر برگزاری انتخابات به شکل درست و صحیح آن تاثیر می گذارند. توجه به این نکته لازم است که رویکرد نظام مردم سالار جمهوری اسلامی همواره برگزاری انتخاباتها در بیشترین درجه ممکن از صحت و سلامتی بوده است و لذا چنین رویکردی باعث توجه و اهتمام زیاد به ارگان ها ونهادهای مجری و ناظر بر این فرآیند در ساختار نظام سیاسی جمهوری اسلامی است. وجود ابزاری نظارتی به نام شورای نگهبان که یک نهاد فرا حکومتی است در کنار توجه به نوع نیروهای عملیاتی برگزار کننده انتخابات که عمدتا از معتمدین محلی و افراد وجیه در نزد ساکنین حوزه های رای گیری تشکیل می شوند، امنیت روانی لازم برای انتخابات را در مرحله اجرا تضمین می کند. ولی این همه موضوع نیست، امنیت انتخابات و برداشتی که ناظران بیرونی یعنی مردم از مقوله ی امنیت انتخابات دارند، تحت تاثیر عواملی قرار می گیرد که به نوعی از آنها به "تصویر واقعیت" یاد می کنند. عواملی که می توان از جمله ی آنها به نوع و سمت و سوی رقابتهای انتخاباتی، نوع تبلیغات و چگونگی هزینه کرد در آن، نوع عملکرد رسانه ها، نوع افراد حاضر در رقابت انتخاباتی و ... اشاره کرد. آنچه مطمح نظر ما در این نوشته است بررسی اجمالی موضوعات یاد شده و به ویژه رقابتها و تبلیغات انتخاباتی و تاثیر آن بر امنیت انتخابات است. در این بررسی سعی بر این است که ابتدا با تمرکز بر مفهوم مطرح شده "تصویر واقعیت" ابتدا نسبتی که رقابتهای انتخاباتی با این مفهوم ایجاد می کنند روشن شود و سپس این نسبت در رابطه با مسئله انتخابات آتی بررسی شود.

همانگونه که در ابتدای متن ذکر کردیم وجود ساختارهای آزموده شده در برگزاری انتخابات در ساختار نظام سیاسی جمهوری اسلامی که مهمترین آنها شورای نگهبان و عوامل اجرای معتمد محلی و مردمی هستند و توجه به موفقیت این روش برگزاری و نظارت در طی بیش از 3 دهه گذشته از عمر انقلاب، بررسی مسئله امنیت انتخابات را بیشتر به بررسی عوامل "بیرون ساختاری" معطوف می کند. آنچه به عنوان "تصویر واقعیت"در بالا مطرح کردیم ارتباط مستقیمی با برداشت مردم به عنوان پارامتر محوری در فرآیند انتخابات از مسائل مربوط به انتخابات است." تصویر واقعیت " به برداشتی ناقص و در اکثر موارد هدایت یافته گفته می شود، برداشتی که یا به شکل آگاهانه و یا غیر آگاهانه به سمتی هدایت می شود. در مسئله امنیت انتخابات باید به هر دو نوع این برداشتها توجه شود. نوع آگاهانه آن که عمدتا محصول رسانه هاست می تواند نگاه مخاطب بیرونی را به سمت و سویی متمایل کند که احساس خاصی نسبت به صحت انتخابات بیاید. احساسی که می تواند مثبت یا منفی یا ترکیبی از این دو باشد. این مساله زمانی اهمیت خود را بیشتر نشان می دهد که ما شناختی درست از ماهیت مسئله ی "جنگ نرم" داشته باشیم. چون در اینجا هدف ما بررسی ابعاد جنگ نرم نیست فقط به ذکر همین نکته بسنده می کنیم که موضوع محوری در این جنگ تغییر تصاویر از حقیقت است. یعنی دشمن ما در این جنگ تمام توان خود را به کار می برد که برداشت و نگاه مردم را به خواست خود نزدیک کند. ناگفته پیداست که این خواست در مورد انتخابات تلقین نمایشی، غیر رقابتی و غیر سالم بودن انتخابات است.این تلاش دشمنان نظام اسلامی همواره با شدت و ضعف متفاوت وجود داشته است و به خودی خود تاثیر قابل توجهی بر روی نگاه مردم به مسئله انتخابات نداشته است. اما عواملی وجود دارند که می توانند به اصطلاح خواست دشمن را محقق کند. مهمترین آنها مسئله رقابتهای انتخاباتی است که خود به هر دو شکل آگاهانه و غیر اگاهانه در ساخت " تصویر واقعیت " نقش دارد. شکل آگاهانه آن که عناد و نفاق است ولی آنچه بیشتر باید روی آن تامل کرد شکل ناآگاهانه آن است. افرادی که نیت بدی هم ندارند ممکن است تحت تاثیر فضای روانی تبلیغاتی یا برای قرار گرفتن در موقعیت بهتری نسبت به رقیب یا رقبای خود دست به اعمال و حرکاتی بزنند که تصورات سه گانه نامطلوب و نادرست: فرمایشی، نمایشی و غیر سالم بودن انتخابات را دامن می زند. در اینجاست که وجود چنین کدهایی از فضای درون گفتمانی انقلاب راه را برای شکل گیری تصورات فوق الذکر در ذهن مردم باز می کند که همانگونه که ذکر شد این مسئله بزرگترین چالش را برای امنیت انتخابات در هر سه مرحله به وجود می اورد.

برای خارج شدن بحث از حالت انتزاعی ان به چند مورد از این نوع اقدامات اشاره می شود.یکی از خسارت بارترین این اعمال نوعی رقابت انتخاباتی است که سعی در نشان دادن این موضوع دارد که یک نامزد یا یک گروه مد نظر رهبر معظم انقلاب هستند. تجربه انتخابات ریاست جمهوری 88 به خوبی موید آسیبهایی است که این نوع رقابت انتخاباتی می تواند به بار آورد.از طرف دیگر اغلب گروههای اپوزیسیون و رسانه های خارجی سعی در نشان دادن یک گروه یا یک نامزد به عنوان نماینده اپوزیسیون نظام دارند تلاشی که نوع تبلیغات پر خرج و آغشته به تهمت و تخریب به آن یاری می رساند. این خود وقتی در کنار تلاش برای معرفی یک گروه به عنوان نمایندگان حاکمیت و مورد نظر آن قرار می گیرد این تصور را در ذهن مردم ایجاد می کند که نظام خواهان انتخاب شدن یک گروه است و با دو دو تا چهارتایی که به راحتی به دنبال این فرض می آید به این نتیجه می رسد که انتخابات نمایشی است و در نهایت تقلب خواهد شد!. در اینجاست که فضای انتخابات به علت استفاده گروههای معاند و مخالف به سمت امنیتی شدن و التهاب پیش می رود زیرا در این فضا آمادگی ذهنی وجود دارد که با استفاده از آن می توان از احساسات مردم سوء استفاده کرد و به ویژه در مورد انتخابات مجلس و وجود رقابتهای قومی و قبیله ای جریان امور را به سمت اغتشاش و درگیری پیش برد. اغتشاش و درگیری که در فضای یاد شده دیگر صرف یک درگیری میان دو طایفه و یا دو قوم نیست و سمت وسوی آن به طرف مقابله با نظام و تضعیف آن کشیده می شود.و در روی دیگر سکه اگر گروهی که نماینده اپوزیسیون جا زده شده است اننتخاب شود، این تصور ایجاد خواهد شد که حاکمیت و نظام مورد قبول مردم نیست!. یاد آوری فضای بعد از 2 خرداد 1376 به راحتی موید آسیب های جدی است که این دو قطبی سازی قادر است به بار آورد. فضایی که در آن نامزد اصلی شکست خورده گزینه مورد نظر رهبر و نامزد پیروز به عنوان مخالف نظام جا زده شده بود و فرصت را برای کینه توزان فراهم کرد که تیشه به ریشه مقبولیت مردمی نظام بزنند. در این نوع از فضاها اوضاع حتی وخیمتر نیز خواهد شد. در صورتی که نامزد یا گروه پیروز، آن موردی باشد که به عنوان نماینده خواست حاکمیت جا زده شده است. تجربه تلخ و نزدیک حوادث پس از انتخابات و فتنه پیچیده ای که به دنبال آن آمد موید این تحلیل است. باز باید متذکر شد که انتخابات مجلس این بار در اشل کوچکتر شهرها و با توجه به همان حساسیتهای قومی این پتانسیل را دارا می باشد و قراینی وجود دارد که دشمنان مملکت و نظام در آرزو و تدارک شرایطی مشابه حوادث فتنه 88 هستند.

متاسفانه در انتخابات پیش رو هم، بعضی از گروهها دانسته یا ندانسته به علت اعتبار بسیار زیاد رهبر انقلاب در بین مردم سعی در چسباندن خود به ایشان دارند و تلاش می کنند که تشکیل گروه مورد نظر خود را با قراینی به خواست رهبر انقلاب مربوط سازند. حرکات و رفتارهایی که در نهایت می تواند به هزینه کردن از جیب اعتبار و مشروعیت نظام تمام شود. این مصداق گرچه تنها مصداق از آنچه که گفتیم بر شکل گیری" تصویر واقعیت " موثر است نیست ولی مهمترین آنهاست و حداقل اینکه تجربه سالهای اخیر این چنین به ما نشان می دهد. اما می شود به موضوعات مهم دیگری نیز اشاره کرد که یکی از آنها نوع هزینه کردهای گروههای سیاسی در رقابتهای انتخاباتی است، به وجود آمدن شبهه استفاده از بیت المال در تبلیغات انتخاباتی کافی است تا در کنار عوامل دیگری همچون عدم شفافیت منابع مالی جریانهای سیاسی و ریخت و پاشهای زیاد مالی و پاره ای عوامل بیرونی، تصورات نامطلوب سه گانه فوق الذکر ایجاد شود. توجه به این نکته بسیار سودمند است که بعضی از گروهها با توجیهی مبتنی بر ناجی انقلاب بودن گروه خود! چنین سوء استفاده هایی از بیت المال را مجاز می دانند! و به خرج مردم و به کام گروه و دسته خود دست به عمل می زنند. در اینجا توجه به این نکته اساسی است که هرچه ارگانها و نهادها نسبت نزدیکتری با حاکمیت داشته باشند احتمال شکل گیری شبهه مذکور بیشتر و ضرر آن نیز به شکلی فزاینده متوجه اساس حاکمیت و نظام خواهد شد.از دیگر عواملی که می توان نام برد، می شود به حضور شخصیت های حقوقی در رقابتهای انتخاباتی اشاره کرد. رئیس فلان مجلس یا بهمان ارگان به شکل مشخص قبل از کناره گیری از سمت خود در مقام هدایت و رهبری و نه صرفا حضور به میدان می آید و راه را برای ایجاد " تصویر واقعیت " دلخواه دشمنان باز می کند. چیزی که باز تجربه های انتخاباتهای قبلی حاکی از آسیب ناک بودن آن است.

از این دست مصادیق تعداد بیشتری از جمله وعده های کذب انتخاباتی،تبلیغات زود هنگام با سوء استفاده از امکانات عمومی، بد اخلاقیهای انتخاباتی و ... را می شود عنوان کرد که برای پرهیز از اطاله کلام از پرداختن به جزئیات آنها خودداری می کنیم و بررسی آنها را به فرصتی دیگر می سپاریم.